Síðasta pistil minn í sunnudagsblað Morgunblaðsins skrifa ég í lestinni frá Kænugarði til Póllands. Lauslega talið hafa pistlarnir verið um tvö hundruð frá því sá fyrsti birtist í júlí 2017. Ég er Morgunblaðinu þakklát fyrir þennan vettvang og starfsmönnum blaðsins sem ég hef átt mest samskipti við fyrir að hafa hlúð vel að skrifum mínum og oft sýnt af sér stáltaugar þegar skil mín voru býsna nálægt síðustu stundu. Helst af öllu þakka ég þó þeim sem hafa lesið skrif mín.

Efnistökin markast mjög af þeim störfum sem ég hef gegnt á þeim tíma sem þau birtust. Margir pistlar um mikilvægi skynsamlegrar uppbyggingar í orkumálum og heilbrigðrar stefnumótunar í ferðaþjónustu birtust þegar ég fór með þá málaflokka í ríkisstjórn. Þá lagði ég mig fram um að koma á framfæri til lesenda Morgunblaðsins þeirri hugsun sem býr að baki stefnumótun í nýsköpun sem ég bar ábyrgð á sem ráðherra málaflokksins; einkum þeirri hugmynd að raunveruleg verðmætasköpun í mannlegu samfélagi, hvort sem þau eru af efnahagslegum, menningarlegum eða samfélagslegum toga, megi alltaf rekja til þessi sköpunarkrafts sem finna má í frjóum hugum frjálshugsandi fólks og þess drifkrafts til framkvæmda sem það býr yfir.

Á hinum skrýtnu tímum kórónaveirunnar skrifaði ég oft um það ástand. Eftir því sem líður frá þeim tíma hef ég sannfærst sífellt meira um mikilvægi þess að dregnar séu skynsamlegar ályktanir um afleiðingar þeirrar frelsisskerðingar sem talin var réttlætanleg í þágu smitvarna þótt við getum verið sátt í samanburði við ýmsar aðrar þjóðir þar sem lengra var gengið. Þá er það umhugsunarvert hvort mjög umfangsmikil innspýting fjár í hagkerfið hafi byggt undir óraunsæjar væntingar um að ríkisvaldinu sé ætíð mögulegt að bæta það upp ef gríðarlegt tjón gengur yfir samfélagið – þau verða fleiri. En hvort við myndum ráða við heilbrigða og uppbyggilega umræðu um þetta er síðan önnur spurning.

Skyldur fullvalda ríkis

Þegar ég tók við embætti utanríkisráðherra lagði ég mig fram um að koma á framfæri þeirri hugsun sem var áttaviti minn á þeim vettvangi. Kjarninn í þeirri nálgun er að Íslendingar þurfi að ætíð að taka alvarlega þær skyldur sem hvíla á frjálsu og fullvalda ríki í samfélagi þjóðanna. Mesta gæfuskref íslensku þjóðarinnar er sjálfstæðið, en það grundvallast ekki aðeins á okkar eigin tilfinningum, yfirlýsingum og heitstrengingum heldur einmitt því að veröldin í kringum okkur samþykki að okkar fámenna og herlausa land eigi rétt og heimtingu á því að vera tekið til jafngildis við önnur ríki á alþjóðlegum vettvangi. Í ljósi þeirra miklu og viðsjárverðu vendinga sem orðið hafa í alþjóðamálum á umliðnum árum hefur mér þótt þetta vera mikilvægasta verkefnið i stjórnmálaþátttöku minni og hef ég lagt áherslu á að aukinn þroski og alvarleiki verði í nálgun okkar Íslendinga á utanríkis- og alþjóðamál, ekki síst á sviði öryggis, varna og viðskipta. Í þeim efnum er einlæg von mín að okkur takist að losa utanríkismálin sem mest úr viðjum flokkapólitíkur þannig að sem flestir íslenskir stjórnmálamenn sjái sér fært að fylgja heilræði okkar fyrsta ráðherra, Hannesar Hafstein: að vera ekki flokksmenn þegar komið er út fyrir landsteinana, heldur Íslendingar. Við munum þurfa á því að halda ef við þurfum á næstu misserum og árum að kljást við alvarlegri viðfangsefni og hættulegra umhverfi en nokkru sinni síðan við urðum sjálfstæð þjóð í nútíma samfélagi. Ég tel því miður töluverðar líkur á að svo verði einmitt raunin.

Í þágu frelsisins

Í skrifum mínum vona ég að komið hafi fram sú ást mín á frelsinu sem er grundvöllur þátttöku minnar í stjórnmálum og starfi mínu í Sjálfstæðisflokknum. Ég trúi því að markmið stjórnmálanna í góðu samfélagi sé ekki einungis að finna tæknilegar útfærslur eða að bregðast við upphlaupsmálum sem öðru hverju dynja á okkur, heldur að móta, byggja og viðhalda grundvelli þar sem öllum einstaklingum gefst færi til þess að vera raunverulega frjálsir, leita hamingjunnar og njóta bæði virðingar og mannhelgi. Þar þurfa stjórnmálamenn að skipa sér rækilega í lið með einstaklingunum jafnvel þótt það geti kostað árekstra við gangvirki hins opinbera eða sterk hagsmunaöfl. Maðurinn er hinn endanlegi mælikvarði; og lífshamingja, réttlæti og hagur fólksins er hinn sanni mælikvarði á gæði samfélagsins.

Sem betur fer hefur Íslendingum tekist vel að standa vörð um þessi gildi, eins og sjá má á flestum samanburðargögnum um velsæld ólíkra þjóða. Í þessum efnum höfum við þó ekki frekar en aðrir efni á værukærð. Góð staða Íslands skýrist að hluta til af góðum ákvörðunum og að hluta til af lukku. Um lukkuna ráðum við litlu og skiptir því miklu máli að gæta að því sem er í okkar eigin höndum, að vanda vel til þeirrar stefnu sem við sjálf mörkum samfélagi okkar – passa upp á samfélagslega traustið og láta ekki pólitíkina bera stjórnmálin ofurliði.

Þar sem ég hverf nú brátt til nýrra starfa þykir ekki lengur við hæfi að ég skrifi á þessum vettvangi mína hálfsmánaðarlegu pistla og mun ég mun sakna þessa samtals við lesendur blaðsins. Ég þakka Morgunblaðinu og lesendum samfylgdina og óska þess að blaðið passi upp á upplýsta, vandaða og málefnalega samfélagsumræðu þar sem raddir úr ýmsum áttum fá vettvang til þess að eiga uppbyggileg skoðanaskipti um þau málefni sem mestu varða fyrir heill landsins og framtíð þjóðarinnar.

Takk fyrir mig – í bili.